Tekst door Grietje – Akke de Haas
Als de eeuwenoude kralen eens konden spreken…
Harderwijk – Als de kralen die Annette E. Baylé (69) in haar handen houdt eens konden spreken; vertellen over wat ze allemaal hebben gezien en meegemaakt. Er zal vrijwel geen mens zijn die het dan drooghoudt. “Het zijn slavenkralen”, zegt Baylé, “een betaalmiddel dat ook werd gebruikt om te handelen in tot slaafgemaakten. Harderwijk – Als de kralen die Annette E. Baylé (69) in haar handen houdt eens konden spreken; vertellen over wat ze allemaal hebben gezien en meegemaakt. Er zal vrijwel geen mens zijn die het dan drooghoudt. “Het zijn slavenkralen”, zegt Baylé, “een betaalmiddel dat ook werd gebruikt om te handelen in tot slaafgemaakten. Daarmee werd de waarde van slaven bepaald. Er waren slaven die door in zee te duiken wilden ontsnappen en de ketting stuk trokken, maar de meesten konden niet zwemmen. De kralen zijn doordrenkt met zout en smaken ook nog steeds naar zout. Je kunt de kralen nog steeds vinden met duiken in de zee. Als je een slavenkraal vindt ben je voor altijd verbonden aan Sint Eustatius.” Baylé kreeg de eeuwenoude kralen van haar moeder Elsie May Woods die geboren is op Sint Eustatius. Het komt door haar moeder dat Baylé het boek ‘Boerenkool met rijst’ schreef, dat in januari 2023 is verschenen.
De moeder van Baylé is in 2004 op 74-jarige leeftijd overleden. Zij wist van haar moeders voorliefde voor de geschiedenis van haar voorouders en wat zij daarover allemaal uitzocht en verzamelde. “We hadden het er samen regelmatig over, maar toen overleed ze.” In 2005 besloot Baylé een kijkje te nemen in het archief van haar moeder dat uit heel veel losse onderdelen bestond. Het viel niet bepaald mee om ? “Het was bijvoorbeeld best ingewikkeld om uit te zoeken hoe de familieverbanden lagen. Met hulp van mijn nicht uit Engeland is het uiteindelijk gelukt een stamboom te maken, en werd het hoe en wat steeds duidelijker.” Naast dat Baylé een brede historische interesse naar de geschiedenis van haar voorouders kreeg, als ook van de Trans-Atlantische route, bracht het haar tevens op het spoor van de werkelijke geschiedenis tijdens de slavernij. Bovendien bevestigde een DNA-onderzoek wat zij al wist: haar voorouders waren slaafgemaakten. Dankzij haar gedegen research heeft Baylé het archief dat haar dus moeder afgemaakt. Met de ontdekkingen was ze in staat om met veel overtuiging het boek te schrijven. ‘Boerenkool met rijst’ is zo geschreven door Baylé dat het leest als een historische roman waarin fictie en geschiedenis met elkaar verweven zijn. Het verhaal schakelt van heden naar verleden en weer terug en beschrijft de levensomstandigheden van alle slaafgemaakten in het hele Caribisch gebied.
Wat Baylé erg trof tijdens haar onderzoek waarbij ze ook boeken las die gerelateerd zijn aan het slavernijverleden, is de wijze waarop ze met slaafgemaakten omgingen. Haar maag draait er nog van om. Op Sint Eustatius huisde de handelspost voor slaafgemaakten. “Daar werden ze ondergebracht in een pakhuis om te worden verhandeld. Heel veel van hen kwamen uit Afrika. De zoektocht wees ook uit dat de hele wereld meedeed aan een dergelijke slavernij.” Hoewel het boek geromantiseerd is om de leesbaarheid te vergroten, heeft Baylé niets achtergehouden aan feiten. “Ik vertel precies wat er zich heeft afgespeeld. Ofwel, het is een combi van fictie en non-fictie waarin ook de geschiedenis van mijn voorouders is verwerkt.” Baylé kan niet verder terug dan het jaar 1757. Het antwoord dat zij kreeg was zowel veelzeggend als hartverscheurend: ‘Uit de akte blijkt dat zij, uw voorouders, geen geboorteakten konden overleggen, daar zij tot de slavenstand behoorden, en er geen geboorteregisters van slaven werden bijgehouden’.
Met haar boek hoopt Baylé te bereiken dat mensen meer begrip krijgen voor elkaars afkomst. Te snel worden er naar haar mening aannames gemaakt zonder dat iemand zich afvraagt of die wel kloppen. Ook (ver)oordelen mensen veel te snel. Baylé kan er zelf over meepraten. “Ik was een keer met mijn zoon naar een bijeenkomst in den Haag waar 99 procent van het publiek van gekleurde afkomst was. Tijdens de lezing ontstond er een discussie. Toen zei er iemand ineens: ‘Mag ik vragen wat de witte mensen die hier aanwezig zijn hiervan vinden?’. Wij waren op dat moment de enige ‘witten’ in de zaal op het moment dat de vraag werd gesteld. Ik antwoordde: ‘Maar ik ben helemaal niet wit. Ik zie er dan wel wit uit, maar mijn afkomst is net als die van u, ik ben van dubbel bloed’. Een vrouw uit het publiek die ook van dubbel bloed is, maar wel gekleurd, zei dat ze het gevoel heeft nergens bij te horen omdat ze niet wordt geaccepteerd. Zo zie je dat ook mensen van kleur elkaar kunnen uitsluiten.”
Annette E. Baylé is geboren in een multicultureel gezin. Zij vertrok als jong meisje met haar ouders naar het Caribisch gebied en rondde haar middelbare schooltijd af op Curaçao. Jaren daarna vertrok zij met haar gezin opnieuw voor een aantal jaren naar dit eiland. ‘Boerenkool met rijst’ is bij iedere boekhandel en onlineboekhandel verkrijgbaar: uitvoering: paperback – omvang: 249 pagina’s – prijs: € 19,95 – e-book: € 9,95 – en verschijnt ook in luisterboek.